Симметрия — бұл тек геометриялық ұғым ғана емес, сонымен қатар әлемнің түрлі мәдениеттерінде теңгерім мен татулықты бейнелейтін күшті философиялық тіл. Архитектурада ол тек эстетикалық талғамды қанағаттандыру үшін емес, сонымен қатар әлемнің құрылымы мен адамның ондағы орны туралы түсініктерді бекіту үшін қолданылған.

Классикалық грек ордерлері: Ақыл-ой мен табиғаттың үйлесімі

Ежелгі Грекияда дорикалық, ионикалық және коринфтік ордерлердің пропорциялары адам денесінің идеалды өлшемдерімен тығыз байланысты болды. Бұл қатынас «алтын қатынас» (φ) арқылы өрнектелді, ол құрылыс пен табиғи сәулет арасындағы теңдікті білдіреді. Парфенон сияқты ғимараттардағы симметрия тек көріктілік емес, сонымен қатар космостық рет пен ақыл-ойдың жеңісі туралы идеяны көрсетеді.

Ислам сәулет өнеріндегі геометриялық үлгілер

Ислам әлемінде симметрия шексіздік пен құдайдың бірлігін бейнелеу құралына айналды. Мешіттердің күмбездері мен михрабтарындағы күрделі геометриялық үлгілер (гирих) және арабеска өрнектері материалдық әлемнің өтпелілігі мен рухани шындықтың мәңгілігі арасындағы теңгерімді көрсетеді. Бұл үлгілердегі қайталану мен симметрия табиғаттағы қайталанбалы заңдарды еске салады.

Жапондық «ваби-саби» және асимметриялық теңгерім

Батыс симметрия идеясынан айырмашылығы, дәстүрлі жапон эстетикасы «ваби-саби» ұғымдары арқылы табиғи, толық емес және асимметриялық теңгерімді бағалайды. Киотодағы Рёан-дзи бағының тас және құм композициясындағы реттелген бейберіштік — бұл адамның табиғат пен өзгеріске қатынасы туралы философиялық ойдың көрінісі. Мұнда теңгерім қатаң симметрия арқылы емес, элементтердің динамикалық өзара әрекеттесуі арқылы қол жеткізіледі.

Ортағасырлық Еуропа қалаларының радиалды жоспарлануы

Ортағасырлық Еуропа қалаларының көбінде қала орталығындағы шіркеу немесе алаңнан таралатын радиалды симметриялы жоспар кездеседі. Бұл құрылым қоғамдық өмірдің орталығы ретіндегі діни ғимараттың маңыздылығын көрсетіп, қала тұрғындарының күнделікті қозғалысы мен рухани өмірі арасындағы теңгерімді білдіреді. Бұл симметрия қоғамдық кеңістікті реттеу мен әлеуметтік иерархияны бекіту құралы болды.

Қорытындылай келе, симметрия әр дәуірде және әр мәдениетте теңгерім туралы түсінікті қалыптастырудың негізгі құралы болып қызмет еткен. Ол тек сәулетшілердің техникалық шеберлігін көрсетпей, сонымен қатар адамзаттың әлеммен қарым-қатынасы, қоғамдық құрылым және рухани ізденістер туралы терең философиялық ойларды білдіреді. Симметрия арқылы салынған кеңістіктер бізге тек қана тарихи мұра емес, сонымен қатар теңгерім мен үйлесім идеяларының мәдениетаралық тілі ретінде қызмет етеді.